Table of Contents

Introduction to the Polish Translation

Debica Yizkor Book

We are indeed fortunate to be able to present a Polish translation of selected chapters of this yizkor book. There are many people to thank for this collaboration: Ireneusz Socha, who proposed the translation and who translated from the English to Polish; Jacek Dymitrowski, President, TPZD; Marc Seidenfeld, Project Manager of the Debica Yizkor Book Translation, and Mr. Meir Goldman, of the Dembica Landsmannschaft in Israel. All agreed that this was a worthwhile project and cooperated in its implementation.

TPZD, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Dębickiej, is translated into English as Friends of Debica Region Society. Its membership consists of historians, artists, and journalists who are preparing a book on the history and culture of Jews from Debica. This bi-lingual book will include some chapters from the Debica yizkor book. It was agreed that permission to use chapters from Sefer Dembitz would be given to TPZD and that the Polish translation would be donated to JewishGen so that it can appear alongside the English translation.

We wish the TPZD success with their book. The group is eager to correspond with former Dembitzers who would like to share their reminiscences.

Joyce Field
Yizkor Book Project Manager
Revised May 2005


Wstęp do tłumaczenia na język polski

Księga Pamięci Dębicy

Translated by Ireneusz Socha

Donated by Jacek Dymitrowski

Jesteśmy niezmiernie szczęśliwi mogąc przedstawić polski przekład wybranych rozdziałów niniejszej księgi pamięci. Wśród wielu osób, którym chcemy wyrazić wdzięczność za współpracę, znajdują się: Pan Ireneusz Socha, który zaproponował polski przekład i dokonał tłumaczenia z języka angielskiego na polski, Pan Jacek Dymitrowski – Prezes TPZD, Pan Marc Seidenfeld – Menedżer Projektu Przetłumaczenia Dębickiej Księgi Pamięci oraz Pan Meir Goldman ze Związku Dębiczan w Izraelu. Wszyscy razem uznali ten projekt za wartościowy i współpracowali ze sobą w trakcie jego realizacji.

W skład TPZD wchodzą historycy, artyści i dziennikarze, którzy przygotowują książkę o historii i kulturze Żydów w Dębicy. Ta dwujęzyczna edycja będzie zawierać rozdziały z dębickiej księgi pamięci. Na mocy umowy udzielono TPZD pozwolenia na wykorzystanie rozdziałów z „Księgi Dębicy” oraz ustalono, że polski przekład tychże zostanie przekazany w formie darowizny firmie JewishGen w celu publikacji na jej stronach internetowych obok przekładu angielskiego.

Życzymy Towarzystwu, aby jego książka odniosła sukces. Towarzystwo pragnie nawiązać kontakt z byłymi dębiczanami pochodzenia żydowskiego, którzy chcieliby podzielić się swoimi wspomnieniami.

Joyce Field
Menedżer Projektu Yizkor Book
Maj 2005


Księga Dębicy

Translated by Ireneusz Socha

Donated by Jacek Dymitrowski

Niniejsza księga została opublikowana dzięki staraniom organizacji byłych mieszkańców Dębicy, którzy wyemigrowali do Izraela. Organizacja ta została założona w roku 5711 (1950-1951). Jej członkami są: Ruchama Bornstein, Jehuda Grünspan, Fruma Grosman (Salomon), Pinchas Sommer, Aka (Rywka) Zilbershatz, Aszer Salomon, Jicchak Freiman, Rywka Shenker, Matylda Siedlisker, Ruben Siedlisker oraz Chaim Shneps, a zorganizował ją Daniel Leibel.

„Księga Dębicy” jest próbą odmalowania miasta takim, jakim naprawdę było – bez jakiejkolwiek cenzury wynikającej z pobudek ideologicznych. Księga nie ma ambicji wyczerpania tematu. Wystarczy, jeśli będzie pamiątką miejscowości, w której się urodziliśmy oraz pomnikiem żydowskiego życia, które zostało przecięte przez wroga.

Eseje i zestawienia są po hebrajsku lub w jidysz, czyli w językach, w jakich zostały oryginalnie napisane, z wyjątkiem otwierającego księgę rozdziału nt. historii gminy oraz końcowego rozdziału o Holocauście – oba są i po hebrajsku, i w jidysz.


Wydano nakładem oficyny „Achdut”, Tel Awiw


Spis treści

Translated by Ireneusz Socha

Donated by Jacek Dymitrowski

[Teksty w języku jidysz zostały wyróżnione gwiazdką*]

Przedmowa / Daniel Leibel 5
Historia Żydów w Dębicy / Dr N. M. Gelber 9
Historia Żydów w Dębicy* / Dr N. M. Gelber 15
   
Do pierwszej wojny światowej 25
Dębiccy rabini 27
Oświecenie i syjonizm 33
Organizacja robotnicza 36
   
Wspomnienia o tym, jak było 41
Żydzi w samorządzie lokalnym * 41
Wybory do sejmu * 42
Było sobie… / Ruchama Bornstein * 43
Początek / Naftali Shnier * 47
Dębiccy Żydzi / Mendel Wilner * 49
Reb Szlomo Mordkowicz / Naftali Shnier * 53
Kawalarze / Naftali Shnier * 53
Żydowskie serce / Daniel Leibel i Mendel Wilner * 55
Teatr / Mendel Wilner * 55
Pieczenie „strzeżonej macy” / Jehuda Pechter 56
Dębickie portrety / Daniel Leibel * 57
W szkole / Daniel Leibel * 57
Szabasy rabiego Rubena / Daniel Leibel * 57
Lodowisko / Daniel Leibel * 59
Dwa światy / Daniel Leibel * 60
Koszary / Daniel Leibel * 62
Przezwiska / Mendel Wilner i Daniel Leibel * 62
   
Obrazy (I) 64
Jicchak Laufbahn 65
Skromny człowiek / Bł.P. Józef Shprintzak 66
Jehuda Bornstein 66
Na haszacharskim szlaku / Dov Sadan 68
   
Dwudziestolecie międzywojenne 74
Wojna i wygnanie / Jehuda Pechter 75
Zniszczenie i odbudowa / Jehuda Pechter* 75
Pierwsze wybory po wojnie / Jehuda Pechter 77
Gmina pod nadzorem rządowym / Jehuda Pechter 78
Pomoc i dobroczynność / Jehuda Pechter 79
Pomoc dla ubogich i chorych / Jehuda Pechter 79
Sierociniec i pomoc dla przyszłych żon / Jehuda Pechter 81
Ostatnie wybory do samorządu miejskiego / Jehuda Pechter 82
   
Obrazy (II) 86
Bendet Fett / Ruchama Bornstein, Daniel Leibel * 87
Dr Pinchas Laufbahn / Jicchak Freiman 88
Cwi Wolf / Ruchama Bornstein * 89
Szemaja Widerspan 90
Ben-Cyjon Widerspan / A. Haber 90
Szymon Grünspan / Y. Bar-Yitzchak 91
Rywka Diament / Henia Grin-Heistein 92
   
Ruchy młodzieżowe 94
„Debora” / Rywka Faust 95
„Hanoar Hacyjoni” / Aka Zilbershatz, Pinchas Sommer 96
Młodzieżówka „Mizrachi” / Aszer Salomon 105
Ruch młodzieżowy „Haszomer Hadati” / Mosze Siedlisker-Sarid 108
„Gordonia” / Jehuda Grünspan 110
Młodzież Borochowowska / Mania Grünspan 112
Klub sportowy „Bar Kochba” 114
   
Edukacja 118
Edukacja 119
Szkoła hebrajska / Abraham Weinberg 119
Moje szkoły hebrajskie / Mania Grünspan 123
Meir Stieglitz Błogosławionej Pamięci 124
Bet Jakow / P. Salomon-Grosman 124
   
Ważne przebudzenia 126
Przebudzenia w obcej ziemi / Jehuda Grünspan 127
     A) Z najwcześniejszych wspomnień 127
     B) W chederze 128
     C) W szkole powszechnej i gimnazjum 133
Z moich wspomnień / Edna Perelberg 137
   
Holocaust 141
Zagłada dębickich Żydów / Ruben Siedlisker-Sarid 141
Zagłada dębickich Żydów * 148
Wyskoczyłam z pociągu do Bełżca / Bronia Oling-Burg * 156
22 miesiące w ukryciu u gojów / Bł.P. Perel Faust * 159
Ocalony / Ben Steinhauer * 162
Oto jak ich mordowano / Perel Faust * 163
Reb Izrael Lejb Frankel / Mosze Unger (Jaakow) * 165
Gorzki lament / Jehuda Grünspan 168
Wyskoczyłam z pociągu do Bełżca / Bronia Oling-Burg 170
22 miesiące w ukryciu u gojów / Bł.P. Perel Faust 173
Ocalony / Ben Steinhauer 175
Sprawiedliwi wśród narodów świata 175
Kolebka młodości / Ruchama Bornstein * 177
Dąb płaczu 183
   
Lista męczenników z Dębicy 185
Genealogia rabinów debickich z dynastii Horowitzów 186
Pamieci dynastii rabinów z Jodlowej 186
Męczennicy z Dębicy – niech pamięć o nich będzie błogosławiona 187
Fotografie 203
   
Dodatek  
Sprawiedliwi docenieni przez Dębicę  

Table of Contents


This material is made available by JewishGen, Inc. and the Yizkor Book Project for the purpose of
fulfilling our mission of disseminating information about the Holocaust and destroyed Jewish communities.
This material may not be copied, sold or bartered without JewishGen, Inc.'s permission. Rights may be reserved by the copyright holder.


JewishGen, Inc. makes no representations regarding the accuracy of the translation. The reader may wish to refer to the original material for verification.
JewishGen is not responsible for inaccuracies or omissions in the original work and cannot rewrite or edit the text to correct inaccuracies and/or omissions.
Our mission is to produce a translation of the original work and we cannot verify the accuracy of statements or alter facts cited.

 Dembitz, Poland     Yizkor Book Project     JewishGen Home Page


Yizkor Book Project Manager, Lance Ackerfeld
This web page created by Osnat Ramaty

Copyright ©1999-2014 by JewishGen, Inc.
Updated 1 Jun 2012 by MGH